Katedra Nauk Humanistycznych

Zarys historii i działalności
Katedra Nauk Humanistycznych jako jednostka organizacyjna w strukturze Instytutu Nauk o Muzyce na Wydziale Kompozycji, Dyrygentury i Teorii Muzyki ma krótką historię: w roku 2002 decyzją Senatu Studium Nauk Humanistycznych i Języków Obcych zostało włączone do Wydziału I, przekształcone w Zakład, następnie w Katedrę, a w roku 2004 Katedra włączona została do Instytutu Nauk o Muzyce, który właśnie powstał.
Funkcje, jakie spełnia ta jednostka dydaktyczno-badawcza w systemie edukacji muzyków - kształcenie humanistyczne i językowe - nie są nowe. Od początku szkolnictwa artystycznego w Polsce problem wyposażenia absolwentów w wiedzę ogólną nie znikał bowiem z pola widzenia tych, którym przypadło w udziale programowanie edukacji kompozytorów czy dyrygentów. Z troską o możliwie szerokie kształcenie - na miarę czasów - podchodził Józef Elsner, co potwierdził jego uczeń, Fryderyk Chopin, w korespondencji: sześć godzin na tydzień studiował u Brodzińskiego, Bentkowskiego i innych - zaliczył tym samym kurs literatury i historii na poziomie uniwersyteckim.
Elementy problematyki ogólnohumnistycznej obecne były w programie Instytutu Muzycznego Warszawskiego. Wśród wykładanych przedmiotów znalazła się estetyka, której kurs połączony z historią muzyki przechodzili słuchacze po odbyciu egzaminu z języka polskiego. Co do realizacji estetyki mamy skąpe informacje. "Wykładać będę - pisał Adam Krasiński - estetykę ogólna podług Liebelta, estetykę muzyki, rozbiory krytyczno-estetyczne". Po kilkuletniej przerwie w Instytucie otwarto "klasę historii i estetyki muzycznej", którą w roku 1872 objął Bolesław Wilczyński. Zatwierdzony przez zarząd program kształcenia uwzględniał obok estetyki ogólnej i jej podstawowych kategorii (piękno, wartość) zarys dziejów innych dziedzin kultury (literatury, plastyki). Ze względu na złożoność problematyki zajęcia odbywały się na dwóch ostatnich latach studiów. Brak podręczników zmuszał słuchaczy Instytutu do "notowania z najwyższą ścisłością" treści wykładów. Do roku 1930 jedynym przedmiotem humanistycznym w programie Państwowego Konserwatorium Warszawskiego był kurs estetyki łączonej z historią muzyki, którą po Bolesławie Wilczyńskim prowadził Henryk Opieński (od roku 1919).
Koncepcja zmiany systemu edukacji muzyków, zaproponowana przez rektora, Karola Szymanowskiego, zakładała znaczne poszerzenie zakresu kształcenia humanistycznego, skoro uczelnia miała wychować artystów muzyków o otwartych horyzontach intelektualnych. Idei Szymanowskiego - wzbogacenia oferty kształcenia o zasadnicze pojęcia z dziedziny filozofii i estetyki po to, aby ukazać właściwe i przynależne muzyce "miejsce w dziejach duchowego rozwoju ludzkości" - towarzyszyła praktyczna jej realizacja, czyli wprowadzenie do Konserwatorium dodatkowego przedmiotu - filozofii (wykład powierzono ks. Hieronimowi Feichtowi).
Po drugiej wojnie światowej, gdy polskie szkolnictwo muzyczne włączone zostało w system akademicki, należało rozszerzyć program problematyki humanistycznej. Cele tego kształcenia zostały sprecyzowane jako:
(1) kontynuacja i rozszerzenie wykształcenia ogólnego;
(2) poszerzenie horyzontów myślowych, pozwalających na świadome kształtowanie poglądu na świat i stosunku do rzeczywistości społecznej, politycznej, kulturowej;
(3) kształtowanie dyspozycji niezbędnych w międzyludzkiej komunikacji.
Powikłane dzieje polityczne czasów PRL znajdowały odbicie w zmieniających się programach kształcenia i wykładanych treściach. Nie ominęły studentów z lat 50. wykłady z marksizmu-leninizmu, a w następnych dekadach - z ekonomii politycznej czy polityki kulturalnej. Od lat 70. struktura kształcenia "społeczno-politycznego" została ustabilizowana odnośnymi zarządzeniami resortu kultury. Blok tzw. "nauk społeczno-politycznych" obejmował wówczas zajęcia następujące: propedeutyka nauk społecznych, filozofia, podstawy nauk politycznych, historia i teoria kultury, okresowo ofertę edukacyjną wzbogacano o socjologię kultury, socjologię sztuki lub politykę kulturalną i ekonomikę kultury. Określone zostały również ramy organizacyjne kształcenia: w roku 1975 powstał Międzyuczelniany Instytut Nauk Społeczno-Politycznych przy PWST w Warszawie, który nadzorował uczelniane Studia Nauk Społeczno-Politycznych (do roku 1981). W okresie stanu wojennego powołano nową jednostkę - Instytut Nauk Społeczno-Politycznych w warszawskiej ASP.
Do początku lat 90. w Akademii Muzycznej im. Fryderyka Chopina działało międzywydziałowe Studium Nauk Społecznych, które wkrótce zmieniło nazwę na Studium Nauk Humanistycznych.
Lektorzy prowadzący języki obce w uczelni przez wiele lat byli pracownikami Wydziału I. W latach 90. powstała niezależna jednostka organizacyjna o charakterze międzywydziałowym: Studium Języków Obcych. Nie istniało ono zbyt długo: zostało włączone do Studium Nauk Humanistycznych i Języków Obcych.
Znaczne zróżnicowanie programowe kształcenia humanistycznego nastąpiło po roku 1991: przedmioty humanistyczne znalazły się w grupie zajęć obieralnych. Student zobowiązany został do zaliczenia 180 godzin dowolnych zajęć humanistycznych i 240 godzin jednego języka obcego (wcześniej obowiązywały dwa języki obce). Ta zasada obowiązuje do dzisiaj.
Obsada zajęć humanistycznych wymagała skupienia w uczelni kadry specjalistów. Byli wśród pedagogów: filozofowie (Paweł Beylin, Henryk Hinz, Janusz Składowski), historycy (Bożena Krzywobłocka, Bogdan Jagiełło, Jerzy Adamski, Bożena Fabiani), ekonomiści (Hanna Kawalla, Maria Sikorska), w tym także absolwenci warszawskiej uczelni muzycznej (Tadeusz Maklakiewicz, Mieczysława Demska, Blanka Łukomska, Jagna Dankowska, Bogusław Strobel). W miarę trwała była obsada lektorów. Prawie przez pół wieku pracował tu jako lektor języka francuskiego Antoni Platkow.
W 35-letnim okresie funkcjonowania w strukturze uczelni odrębnej jednostki humanistycznej prowadzili ją kolejno: Bożena Krzywobłocka (1970-75), Lidia Kalestyńska (1975-78), Mieczysława Demska (1978-84), Bogdan Jagiełło (1984-91), Jagna Dankowska (1991-2005), Mieczysława Demska (2005-). Kierownikiem Studium Języków Obcych był okresowo dr Ryszard Pankiewicz.
Specyfika kształcenia muzycznego wymagała niekiedy przygotowania odrębnych pomocy dydaktycznych. Wysiłki w tym zakresie podejmowane były w różnych okresach. Na przełomie lat 70/80. minionego wieku powstało w naszej uczelni kilka tomów publikacji o charakterze dydaktycznym. Należą do nich materiały do historii kultury (oprac. M. Demska-Trębacz, B. Fabiani), do estetyki (J. Dankowska), socjologii sztuki (M. Demska-Trębacz). Czynione były również próby przygotowania specjalnych skryptów do nauki języków obcych (zrealizowano skrypt do języka angielskiego i  niemieckiego).

Działalność badawcza
Katedra Nauk Humanistycznych oprócz działalności na polu dydaktycznym prowadzi prace naukowo-badawcze zgodnie ze swoimi indywidualnymi zainteresowaniami, a także w ramach zespołów: filozofii i estetyki muzycznej, antropologii muzyki i tańca, teorii i historii kultury muzycznej, historii sztuki. Wyniki badań upowszechniane są w cyklicznej edycji zeszytów naukowych pn. W kręgu muzyki i myśli humanistycznej (10 zeszytów). Są również odrębne pozycje monograficzne (filozoficzne, kulturoznawcze) i materiały z organizowanych przez katedrę konferencji naukowych. Ostatnio opublikowane został tom Temat muzyczny w malarstwie Jacka Malczewskiego (red. naukowa Teresa Grzybkowska), Warszawa 2005.

Zadania dydaktyczne
Podstawowym zadaniem katedry jest realizacja procesu dydaktycznego, obejmującego przedmioty humanistyczne i języki obce (w formie wykładów i lektoratów).
Program edukacji humanistycznej słuchacz studiów magisterskich zobowiązany jest zaliczyć trzy przedmioty humanistyczne, prowadzone w cyklu rocznym (w wymiarze 60 godz.) i zakończone egzaminem.
Na większości kierunków wybór przedmiotów humanistycznych zależy od studenta. Wśród przedmiotów fakultatywnych wykładane są: filozofia starożytna i średniowieczna, filozofia nowożytna, filozofia XX wieku, estetyka, historia sztuki starożytnej i średniowiecznej, historia sztuki nowożytnej, sztuka XX wieku, historia kultury. Są jednak kierunki, na których program kształcenia humanistycznego przewiduje zajęcia obligatoryjne. W przypadku kierunku "muzyka kościelna" obowiązkowe są: społeczna nauka kościoła i teologia znaków czasu, a na kierunku reżyseria dźwięku - estetyka.
Znaczne zróżnicowanie programowe zakładają studia licencjackie. Fakultatywność została zachowana na następujących kierunkach: instrumentalistka (120 godz.), wokalistyka (180 godz.) i edukacja muzyczna (60 godz.). Studenci dyrygentury i kompozycji mają do wyboru między: filozofią starożytną i średniowieczną a filozofią nowożytną (rok I, 60 godz.) oraz historią sztuki antyku i średniowiecza a historią sztuki nowożytnej (rok II, 60 godz.). Kierunek teoria muzyki ma obowiązkową historię kultury (rok I, 60 godz.) i wybrane zagadnienia z filozofii (rok II, 60 godz.).
Jeden kurs języka obcego student wybiera spośród lektoratów: angielskiego, francuskiego, niemieckiego, rosyjskiego, prowadzonych na studiach magisterskich w systemie trzyletnim (240 godz., sześć semestrów) i zakończonych egzaminem.
Na studiach licencjackich kurs języka obcego jest realizowany w systemie czterosemetralnym (120 godz.) na kierunku instrumentalistka i edukacja muzyczna, a sześciosemestralnym (180 godz.) na kierunkach: wokalistyka, reżyseria dźwięku, dyrygentura, kompozycja i teoria muzyki.
Studenci wokalistyki i dyrygentury mają dodatkowo zajęcia z języka włoskiego w wymiarze 180 godzin w systemie trzyletnim.

Pracownicy katedry:
W KNH w Warszawie zatrudnionych jest obecnie 12 osób, w tym trzech profesorów tytularnych, trzech doktorów habilitowanych na stanowisku profesora nadzw. i pięciu magistrów. W skład katedry wchodzą również nauczyciele akademiccy wykładający w uczelni w Białymstoku.

dr hab. Jagna Dankowska, prof. UMFC - dyrektor Instytutu Nauk o Muzyce
prof. dr Mieczysława Demska-Trębacz- kierownik katedry
prof. dr hab. Teresa Grzybkowska
ks. prof. dr hab. Jerzy Lewandowski
dr hab. Tadeusz Kobierzycki, prof. UMFC
dr hab. Stanisław Szadyko, prof. UMFC
dr Elżbieta Lesiak-Bielawska, ad.
mgr Wojciech Mędrzejewski, st. wykł
mgr Alicja Ogrodzińska, st. wykł.
mgr Elżbieta Zeiske-Krawczyk, st. wykł.
mgr Bogdan Goniarski, wykł.
mgr Lidia Szpilewska, wykł.

Opracowanie: Uniwersytet Muzyczny Fryderyka Chopina