HISTORIA WYDZIAŁU REŻYSERII DŹWIĘKU

Idea utworzenia wydziału kształcącego specjalistów z dziedziny realizacji nagrań muzycznych i operowania dźwiękiem w filmie zaczęła krystalizować się na początku lat pięćdziesiątych. Po okresie dyskusji zespół osób zafascynowanych tą ideą, w którego skład wchodzili prof. Janusz Urbański, prof. Antoni Karużas, doc. Bohdan Jankowski i prof. dr Marian Rajewski, przedstawił projekt utworzenia Wydziału Reżyserii Muzycznej w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej (PWSM) w Warszawie. Projekt spotkał się z przychylnością ówczesnego rektora Uczelni prof. Stanisława Szpinalskiego, rozumiejącego potrzebę kształcenia w nowej specjalności artystycznej i został zaaprobowany przez Ministerstwo Kultury i Sztuki, które Zarządzeniem nr 157 z dnia 7 października 1954 roku, powołało do życia Wydział Reżyserii Muzycznej. Wydział ten był wyjątkowy w skali światowej, miał bowiem kształcić reżyserów dźwięku zarówno w dziedzinie fonografii i radia, jak i filmu. Głównym założeniem kształcenia był profil artystyczny, a nie techniczny.

Prof. Janusz Urbański
1912-1986
 

Pierwszym dziekanem Wydziału został inicjator jego powołania prof. Janusz Urbański. On to, wraz z grupą założycielską, opracował pierwszy program ramowy studiów, przewidujący kształcenie w trzech specjalnościach – fonografii, realizacji radiowej oraz operowania dźwiękiem w filmie. On też wywarł główne piętno na ogólnym profilu kształcenia i jemu przede wszystkim zawdzięcza Wydział artystyczny byt w kulturze muzycznej. Estetyczne aspekty fonografii były domeną prof. Antoniego Karużasa, który wyznaczył kierunek poszukiwań i doprowadził do uznania fonografii jako sztuki. Program kształcenia w zakresie reżyserii dźwięku w filmie zaproponował doc. Bohdan Jankowski.

Twórcy Wydziału od początku jego powstania z wielką starannością dobierali kadrę pedagogiczną, w której skład wchodzili artyści muzycy, teoretycy i naukowcy wywodzący się z Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej, Uniwersytetu Warszawskiego i Politechniki Warszawskiej, a także znani specjaliści praktycy z Polskiego Radia i Telewizji, Polskich Nagrań, i filmu. Pierwsze wykłady teoretyczne rozpoczęły się w siedzibie PWSM mieszczącej się w Pałacu Sobańskich przy Al. Ujazdowskich 13. Wydział w tym pierwszym okresie nie posiadał niezbędnej aparatury i odpowiednich pomieszczeń do prowadzenia zajęć praktycznych. Zajęcia te odbywały się w trzech instytucjach – Polskim Radiu, Polskich Nagraniach i Wytwórni Filmów Dokumentalnych. W 1956 roku przydzielono PWSM drugą siedzibę – dawny Pałac Wertheimów – mieszczący się w Al. Ujazdowskich pod nr 6A. Tu w sali balowej, po niewielkiej adaptacji akustycznej urządzono studio nagrań. Aparatura do nagrań została wypożyczona z Polskich Nagrań. W tych prymitywnych akustycznie warunkach przez kilka lat odbywały się nagrania solistów i zespołów kameralnych, w ramach zajęć przedmiotów głównych Sekcji Fonograficznej i Radiowej. Nagrania muzyki symfonicznej, oratoryjnej i chóralnej studenci mogli realizować w Filharmonii Narodowej, w czasie prób generalnych przed koncertami, na sprzęcie Polskich Nagrań. Zajęcia praktyczne Sekcji Filmowej w dalszym ciągu odbywały się w Wytwórni Filmów Dokumentalnych.


Pod koniec lat pięćdziesiątych rozpoczęły się prace nad projektem budowy nowego gmachu dla PWSM, w miejscu zburzonego w czasie wojny budynku Konserwatorium Warszawskiego, przy zbiegu ulic Ordynackiej i Okólnik. Powołano Senacką Komisję ds. Budowy nowego gmachu PWSM. Komisja ta działała pod przewodnictwem rektorów: prof. Stanisława Szpinalskiego, a później prof. Kazimierza Sikorskiego. W skład jej wchodzili między innymi prof. dr Stefan Śledziński, prof. Janusz Urbański, dyrektor administracyjny dr Karol Dziduszko. Komisja otoczyła opieką wszystkie działania związane z budową, brała udział w dyskusjach nad projektami, przedstawiała potrzeby, wnioskowała zmiany. Celem tych prac było zaprojektowanie wnętrz i urządzeń, zgodnie z potrzebami uczelni muzycznej. Nowością w budowie tego typu obiektu był zespół studiów do nagrań dźwiękowych, stanowisko nagrywająco-odtwarzające wraz z fonoteką oraz reżysernie przy salach koncertowych. Gospodarzem wszystkich tych pomieszczeń miał się stać Wydział Reżyserii Muzycznej. Projekt architektoniczny wykonał zespół inżynierów architektów w składzie: W. Benedek, S. Niewiadomski, S. Siennicki, W. Strumiłło oraz Z. Michejda – akustyk.

Prof. Marian Rajewski
1913-1993
 

Jednocześnie biegły prace nad nowoczesnymi rozwiązaniami akustyki wnętrz sal koncertowych, wykładowych i bloku studiów. Kierował nimi doc. dr hab. Witold Straszewicz. Projekty konstrukcji i izolacji akustycznej opracował prof. dr hab. Jerzy Sadowski, natomiast projekt instalacji elektroakustycznych i wyposażenia w aparaturę wykonał inż. Jan Sielużycki. Wszystkie projekty opracowano z rozmachem w oparciu o najnowocześniejsze wówczas rozwiązania techniczne. Budowa trwała około 6 lat.

W październiku 1963 roku oddano do użytku pierwszą część budynku, w której rozpoczęły się zajęcia. Wykończanie pozostałej części gmachu, wraz z salą koncertową i blokiem studiów trwało jeszcze dwa lata. Początkowo wyposażenie w aparaturę dotyczyło tylko specjalności fonograficznej i częściowo radiowej. Sekcja Filmowa oraz powstała później Sekcja Telewizyjna (1971) musiały nadal prowadzić zajęcia praktyczne poza Uczelnią. Dopiero w roku 1979 zakupiono dla Sekcji Filmowej studyjną aparaturę firmy MagnaTech. Również zajęcia z wprowadzonego w r. 1963 przedmiotu – realizacja muzyki elektroakustycznej odbywały się (n.b. aż do 2004) w Studiu Eksperymentalnym Polskiego Radia.

Prof. Antoni Karużas
1911-1997
 

W późniejszych latach, mimo trudności ze zdobywaniem środków na zakup aparatury udawało się jednak stopniowo uwspółcześniać warsztat realizacyjny, doganiając stale zmieniającą się technologię. Obecnie na Wydziale stosowana jest głównie cyfrowa technika dźwiękowa.

Istotną rolę w działalności dydaktycznej, badawczej i naukowej mają katedry działające na Wydziale. Katedra Reżyserii Dźwięku (początkowo Reżyserii Muzycznej) powstała w 1961 r. Twórcą Katedry i jej długoletnim kierownikiem był prof. Janusz Urbański. Katedra ta skupia pedagogów przedmiotów głównych i części przedmiotów specjalistycznych. W katedrze tej od lat prowadzone są prace artystyczno-badawcze dotyczące warsztatowej i estetycznej problematyki nagrań dźwiękowych. Katedra Akustyki Muzycznej, założona w 1967 r. i kierowana do 2001 r. przez prof. dr hab. Andrzeja Rakowskiego jest odpowiedzialna za grupę przedmiotów technicznych, oraz dotyczących psychofizjologii słyszenia. Katedra przez szereg lat pełniła rolę zaplecza naukowego polskiego przemysłu muzycznego prowadząc Zakład Artystyczno-Badawczy wyspecjalizowany w badaniach nad jakością instrumentów muzycznych.

Od maja 2004 r. Wydział Reżyserii Dźwięku może przeprowadzać przewody doktorskie w dyscyplinie – reżyseria dźwięku (dawne przewody kwalifikacyjne I st.), w wyniku których otrzymuje się stopień doktora sztuki muzycznej.


W ciągu 50 lat istnienia Wydziału Reżyserii Dźwięku nastąpiło oczywiście wiele zmian w obsadzie pedagogicznej, władzach i programach nauczania. Zmieniła się nazwa Wydziału Reżyserii Muzycznej na Wydział Reżyserii Dźwięku (1978), nazwę Katedry Reżyserii Muzycznej zmieniono na Katedrę Reżyserii Dźwięku (1990), uległa też zmianie nazwa Uczelni – Państwowa Wyższa Szkoła Muzyczna została przemianowana (1979) na Akademię Muzyczną im. Fryderyka Chopina (AMFC), a od roku 2008 uczelnia nosi nazwę Uniwersytet Muzyczny Fryderyka Chopina (UMFC). Mianowany pierwszym dziekanem prof. Janusz Urbański kierował Wydziałem samodzielnie przez 18 lat. W roku 1972 powołano po raz pierwszy prodziekana, został nim prof. Jan Szmańda. W wyniku zmian politycznych i społecznych na początku lat osiemdziesiątych wprowadzona została zasada wyboru władz uczelnianych przez społeczność akademicką. Pierwszym dziekanem, który objął to stanowisko w drodze demokratycznych wyborów był prof. Krzysztof Szlifirski. Załączona tablica ukazuje kadencje kolejnych dziekanów i prodziekanów w ciągu ponad 50 lat istnienia Wydziału Reżyserii Dźwięku.


DZIEKANI I PRODZIEKANI WYDZIAŁU REŻYSERII DŹWIĘKU w latach 1954-2020
DZIEKAN
lata
PRODZIEKAN
lata
prof. Janusz Urbański 1954-1975 doc. Jan Szmańda 1972-1975
doc. Jan Szmańda 1975-1978 doc. Krzysztof Grabowski 1975-1978
doc. Andrzej Trybuła 1978-1981 doc. Krzysztof Grabowski 1978-1981
doc. Krzysztof Szlifirski 1981-1984 ad. Władysław Wygnański
doc. Nikodem Wołk-Łaniewski
1981-1983
1983-1984
doc. Krzysztof Szlifirski 1984-1985 doc. Nikodem Wołk-Łaniewski 1984-1985
doc. Marita Lipcówna 1985-1987 doc. Nikodem Wołk Łaniewski 1985-1987
prof. Marita Lipcówna 1987-1990 doc.dr Halina Ciołkosz-Łupinowa 1987-1990
prof. Krzysztof Szlifirski 1990-1993 prof. Nikodem Wołk-Łaniewski 1990-1993
prof. Krzysztof Szlifirski 1993-1996 ad Andrzej Lupa 1993-1996
prof. Andrzej Lupa 1996-1999 prof. Krzysztof Szlifirski 1996-1999
prof. Krzysztof Szlifirski 1999-2002 prof. Andrzej Lupa
ad. Witold Osiński
1999-2001
2001-2002
prof. Krzysztof Szlifirski
prof. Andrzej Lupa
2002-2004
2004-2005
prof. Witold Osiński 2002-2005
prof. Witold Osiński 2004-2008 prof. Małgorzata Lewandowska 2004-2008
prof. Witold Osiński 2008-2012 prof. Małgorzata Lewandowska 2008-2012
prof. Małgorzata Lewandowska 2012-2016 prof. Witold Osiński 2012-2016
prof. Małgorzata Lewandowska 2016-2020 prof. Witold Osiński 2016-2020


Problemem, na którym skupiała się szczególna uwaga władz Wydziału była systematyczna aktualizacja programów nauczania. Rada Wydziału co kilka lat przeprowadzała ocenę obowiązującego programu i dokonywała modyfikacji, wprowadzając nowe przedmioty, wynikające z potrzeb nowoczesnego warsztatu realizacyjnego i trendów światowych. Jednak podstawowe założenia programowe stworzone na początku istnienia Wydziału były w zasadzie zachowywane. Utrzymuje się mniej więcej ten sam podział i proporcje przedmiotów głównych, specjalistycznych (w tym technicznych), muzycznych, i humanistycznych, choć musiał się zmienić ich zakres i treści. Od lat duży nacisk stawia się na praktyczną stronę przedmiotów głównych i specjalistycznych, stwarzając jednocześnie studentom większą swobodę działania, pozwalającą na lepsze opanowanie warsztatu, naukę samodzielności, możliwość wypracowania własnych koncepcji artystycznych.


Prof. Bohdan Jankowski
1912-1986
 

Twórcy Wydziału początkowo widzieli możliwość kształcenia w trzech specjalnościach fonograficznej, radiowej i filmowej, później utworzono specjalność telewizyjną. Po okresie reform na początku lat osiemdziesiątych wykrystalizowały się, dwie specjalności – reżyseria muzyczna (z możliwością specjalizacji w muzyce rozrywkowej) i reżyseria dźwięku w filmie i telewizji. Ten podział istnieje do dziś.

Pedagodzy Wydziału Reżyserii Dźwięku, wchodzili w skład naczelnych władz AMFC, i tak prorektorami ds. nauki byli w latach: 1972-1975 prof. dr hab A. Rakowski, 1975-1978 prof. J. Urbański, 1978-1981 prof. J. Szmańda. Prof. dr hab. A. Rakowski w dwóch kadencjach (1981-1984 i 1984-1987) był wybrany na stanowisko rektora AMiFC.

Na Wydziale Reżyserii Dźwięku, poza etatowymi pedagogami Wydziału, prowadzą wykłady pedagodzy różnych specjalności z innych wydziałów, pracownicy naukowo-badawczy katedr i pracowni badawczych AMFC oraz pedagodzy z różnych uczelni – Uniwersytetu Warszawskiego i Politechniki Warszawskiej oraz PWSFTviT w Łodzi. Pracowali tu wybitni specjaliści, reżyserzy teatralni, filmowi, radiowi, operatorzy dźwięku o znanych nazwiskach i znaczących osiągnięciach artystycznych. Okresy ich współpracy z Wydziałem były różne. Pozostawili ślad swojej osobowości we wdzięcznej pamięci studentów i absolwentów tego Wydziału. Wielu z nich odeszło od nas na zawsze.

Do r. 2008 na Wydziale Reżyserii Dźwięku odbyło studia 398 osób, spośród nich dyplomy uzyskało 347. Pracują oni w różnych instytucjach i firmach zajmujących się nagraniami, na terenie całego kraju jak np. w Polskim Radiu i Telewizji Polskiej i innych telewizjach, wytwórniach filmów, teatrach i in. Wielu z nich ma duże osiągnięcia artystyczne. Powstało też szereg prywatnych firm zajmujących się nagraniami muzycznymi lub postprodukcją filmową , założonych przez absolwentów Wydziału.

Absolwenci Wydziału pracują jako reżyserzy dźwięku w wielu krajach na całym świecie, m.in. w Australii, Austrii, Bułgarii, Finlandii, Francji, Hiszpanii, Holandii, Kanadzie, Meksyku, Niemczech, Norwegii, Szwajcarii, Szwecji, Stanach Zjednoczonych, na Węgrzech. Część absolwentów zajmuje się pracą naukową, tak na terenie naszej Uczelni, jak i w innych uczelniach w kraju i za granicą.

W myśl porozumienia zawartego 17 czerwca 1970 roku pomiędzy Ministerstwem Kultury i Sztuki a Komitetem ds. Radia i Telewizji utworzono przy Wydziale Reżyserii Dźwięku Zaoczne Wyższe Studium Realizacji Dźwięku, które działało w latach 1972-1977. Kierownikiem tego Studium został prof. A. Karużas. Na Studium przyjmowani byli czynni realizatorzy dźwięku kierowani przez Komitet ds. Radia i Telewizji. Studia trwały 3 lata. Studenci otrzymywali kompendium wiedzy potrzebnej przy realizacji nagrań, ze szczególnym uwzględnieniem zagadnień muzycznych i najnowszych technologii. Dużo uwagi poświęcono rozbudzaniu wrażliwości estetyczno muzycznej i poszerzaniu wiedzy muzycznej. W latach 1975-1977 Studium opuściły trzy roczniki absolwentów.


ostatnia modyfikacja: 21/07/2017