HISTORIA WYDZIAŁU REŻYSERII DŹWIĘKU

Idea utwo­rze­nia wydzia­łu kształ­cą­ce­go spe­cja­li­stów z dzie­dzi­ny reali­za­cji nagrań muzycz­nych i ope­ro­wa­nia dźwię­kiem w fil­mie zaczę­ła kry­sta­li­zo­wać się na począt­ku lat pięć­dzie­sią­tych. Po okre­sie dys­ku­sji zespół osób zafa­scy­no­wa­nych tą ideą, w któ­re­go skład wcho­dzi­li prof. Janusz Urbański, prof. Antoni Karużas, doc. Bohdan Jankowski i prof. dr Marian Rajewski, przed­sta­wił pro­jekt utwo­rze­nia Wydziału Reżyserii Muzycznej w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej (PWSM) w Warszawie. Projekt spo­tkał się z przy­chyl­no­ścią ówcze­sne­go rek­to­ra Uczelni prof. Stanisława Szpinalskiego, rozu­mie­ją­ce­go potrze­bę kształ­ce­nia w nowej spe­cjal­no­ści arty­stycz­nej i został zaapro­bo­wa­ny przez Ministerstwo Kultury i Sztuki, któ­re Zarządzeniem nr 157 z dnia 7 paź­dzier­ni­ka 1954 roku, powo­ła­ło do życia Wydział Reżyserii Muzycznej. Wydział ten był wyjąt­ko­wy w ska­li świa­to­wej, miał bowiem kształ­cić reży­se­rów dźwię­ku zarów­no w dzie­dzi­nie fono­gra­fii i radia, jak i fil­mu. Głównym zało­że­niem kształ­ce­nia był pro­fil arty­stycz­ny, a nie tech­nicz­ny.

Prof. Janusz Urbański
1912–1986
 

Pierwszym dzie­ka­nem Wydziału został ini­cja­tor jego powo­ła­nia prof. Janusz Urbański. On to, wraz z gru­pą zało­ży­ciel­ską, opra­co­wał pierw­szy pro­gram ramo­wy stu­diów, prze­wi­du­ją­cy kształ­ce­nie w trzech spe­cjal­no­ściach — fono­gra­fii, reali­za­cji radio­wej oraz ope­ro­wa­nia dźwię­kiem w fil­mie. On też wywarł głów­ne pięt­no na ogól­nym pro­fi­lu kształ­ce­nia i jemu przede wszyst­kim zawdzię­cza Wydział arty­stycz­ny byt w kul­tu­rze muzycz­nej. Estetyczne aspek­ty fono­gra­fii były dome­ną prof. Antoniego Karużasa, któ­ry wyzna­czył kie­ru­nek poszu­ki­wań i dopro­wa­dził do uzna­nia fono­gra­fii jako sztu­ki. Program kształ­ce­nia w zakre­sie reży­se­rii dźwię­ku w fil­mie zapro­po­no­wał doc. Bohdan Jankowski.

Twórcy Wydziału od począt­ku jego powsta­nia z wiel­ką sta­ran­no­ścią dobie­ra­li kadrę peda­go­gicz­ną, w któ­rej skład wcho­dzi­li arty­ści muzy­cy, teo­re­ty­cy i naukow­cy wywo­dzą­cy się z Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej, Uniwersytetu Warszawskiego i Politechniki Warszawskiej, a tak­że zna­ni spe­cja­li­ści prak­ty­cy z Polskiego Radia i Telewizji, Polskich Nagrań, i fil­mu. Pierwsze wykła­dy teo­re­tycz­ne roz­po­czę­ły się w sie­dzi­bie PWSM miesz­czą­cej się w Pałacu Sobańskich przy Al. Ujazdowskich 13. Wydział w tym pierw­szym okre­sie nie posia­dał nie­zbęd­nej apa­ra­tu­ry i odpo­wied­nich pomiesz­czeń do pro­wa­dze­nia zajęć prak­tycz­nych. Zajęcia te odby­wa­ły się w trzech insty­tu­cjach — Polskim Radiu, Polskich Nagraniach i Wytwórni Filmów Dokumentalnych. W 1956 roku przy­dzie­lo­no PWSM dru­gą sie­dzi­bę — daw­ny Pałac Wertheimów — miesz­czą­cy się w Al. Ujazdowskich pod nr 6A. Tu w sali balo­wej, po nie­wiel­kiej adap­ta­cji aku­stycz­nej urzą­dzo­no stu­dio nagrań. Aparatura do nagrań zosta­ła wypo­ży­czo­na z Polskich Nagrań. W tych pry­mi­tyw­nych aku­stycz­nie warun­kach przez kil­ka lat odby­wa­ły się nagra­nia soli­stów i zespo­łów kame­ral­nych, w ramach zajęć przed­mio­tów głów­nych Sekcji Fonograficznej i Radiowej. Nagrania muzy­ki sym­fo­nicz­nej, ora­to­ryj­nej i chó­ral­nej stu­den­ci mogli reali­zo­wać w Filharmonii Narodowej, w cza­sie prób gene­ral­nych przed kon­cer­ta­mi, na sprzę­cie Polskich Nagrań. Zajęcia prak­tycz­ne Sekcji Filmowej w dal­szym cią­gu odby­wa­ły się w Wytwórni Filmów Dokumentalnych.


Pod koniec lat pięć­dzie­sią­tych roz­po­czę­ły się pra­ce nad pro­jek­tem budo­wy nowe­go gma­chu dla PWSM, w miej­scu zbu­rzo­ne­go w cza­sie woj­ny budyn­ku Konserwatorium Warszawskiego, przy zbie­gu ulic Ordynackiej i Okólnik. Powołano Senacką Komisję ds. Budowy nowe­go gma­chu PWSM. Komisja ta dzia­ła­ła pod prze­wod­nic­twem rek­to­rów: prof. Stanisława Szpinalskiego, a póź­niej prof. Kazimierza Sikorskiego. W skład jej wcho­dzi­li mię­dzy inny­mi prof. dr Stefan Śledziński, prof. Janusz Urbański, dyrek­tor admi­ni­stra­cyj­ny dr Karol Dziduszko. Komisja oto­czy­ła opie­ką wszyst­kie dzia­ła­nia zwią­za­ne z budo­wą, bra­ła udział w dys­ku­sjach nad pro­jek­ta­mi, przed­sta­wia­ła potrze­by, wnio­sko­wa­ła zmia­ny. Celem tych prac było zapro­jek­to­wa­nie wnętrz i urzą­dzeń, zgod­nie z potrze­ba­mi uczel­ni muzycz­nej. Nowością w budo­wie tego typu obiek­tu był zespół stu­diów do nagrań dźwię­ko­wych, sta­no­wi­sko nagry­wa­ją­co-odtwa­rza­ją­ce wraz z fono­te­ką oraz reży­ser­nie przy salach kon­cer­to­wych. Gospodarzem wszyst­kich tych pomiesz­czeń miał się stać Wydział Reżyserii Muzycznej. Projekt archi­tek­to­nicz­ny wyko­nał zespół inży­nie­rów archi­tek­tów w skła­dzie: W. Benedek, S. Niewiadomski, S. Siennicki, W. Strumiłło oraz Z. Michejda — aku­styk.

Prof. Marian Rajewski
1913–1993
 

Jednocześnie bie­gły pra­ce nad nowo­cze­sny­mi roz­wią­za­nia­mi aku­sty­ki wnętrz sal kon­cer­to­wych, wykła­do­wych i blo­ku stu­diów. Kierował nimi doc. dr hab. Witold Straszewicz. Projekty kon­struk­cji i izo­la­cji aku­stycz­nej opra­co­wał prof. dr hab. Jerzy Sadowski, nato­miast pro­jekt insta­la­cji elek­tro­aku­stycz­nych i wypo­sa­że­nia w apa­ra­tu­rę wyko­nał inż. Jan Sielużycki. Wszystkie pro­jek­ty opra­co­wa­no z roz­ma­chem w opar­ciu o naj­no­wo­cze­śniej­sze wów­czas roz­wią­za­nia tech­nicz­ne. Budowa trwa­ła oko­ło 6 lat.

W paź­dzier­ni­ku 1963 roku odda­no do użyt­ku pierw­szą część budyn­ku, w któ­rej roz­po­czę­ły się zaję­cia. Wykończanie pozo­sta­łej czę­ści gma­chu, wraz z salą kon­cer­to­wą i blo­kiem stu­diów trwa­ło jesz­cze dwa lata. Początkowo wypo­sa­że­nie w apa­ra­tu­rę doty­czy­ło tyl­ko spe­cjal­no­ści fono­gra­ficz­nej i czę­ścio­wo radio­wej. Sekcja Filmowa oraz powsta­ła póź­niej Sekcja Telewizyjna (1971) musia­ły nadal pro­wa­dzić zaję­cia prak­tycz­ne poza Uczelnią. Dopiero w roku 1979 zaku­pio­no dla Sekcji Filmowej stu­dyj­ną apa­ra­tu­rę fir­my MagnaTech. Również zaję­cia z wpro­wa­dzo­ne­go w r. 1963 przed­mio­tu — reali­za­cja muzy­ki elek­tro­aku­stycz­nej odby­wa­ły się (n.b. aż do 2004) w Studiu Eksperymentalnym Polskiego Radia.

Prof. Antoni Karużas
1911–1997
 

W póź­niej­szych latach, mimo trud­no­ści ze zdo­by­wa­niem środ­ków na zakup apa­ra­tu­ry uda­wa­ło się jed­nak stop­nio­wo uwspół­cze­śniać warsz­tat reali­za­cyj­ny, doga­nia­jąc sta­le zmie­nia­ją­cą się tech­no­lo­gię. Obecnie na Wydziale sto­so­wa­na jest głów­nie cyfro­wa tech­ni­ka dźwię­ko­wa.

Istotną rolę w dzia­łal­no­ści dydak­tycz­nej, badaw­czej i nauko­wej mają kate­dry dzia­ła­ją­ce na Wydziale. Katedra Reżyserii Dźwięku (począt­ko­wo Reżyserii Muzycznej) powsta­ła w 1961 r. Twórcą Katedry i jej dłu­go­let­nim kie­row­ni­kiem był prof. Janusz Urbański. Katedra ta sku­pia peda­go­gów przed­mio­tów głów­nych i czę­ści przed­mio­tów spe­cja­li­stycz­nych. W kate­drze tej od lat pro­wa­dzo­ne są pra­ce arty­stycz­no-badaw­cze doty­czą­ce warsz­ta­to­wej i este­tycz­nej pro­ble­ma­ty­ki nagrań dźwię­ko­wych. Katedra Akustyki Muzycznej, zało­żo­na w 1967 r. i kie­ro­wa­na do 2001 r. przez prof. dr hab. Andrzeja Rakowskiego jest odpo­wie­dzial­na za gru­pę przed­mio­tów tech­nicz­nych, oraz doty­czą­cych psy­cho­fi­zjo­lo­gii sły­sze­nia. Katedra przez sze­reg lat peł­ni­ła rolę zaple­cza nauko­we­go pol­skie­go prze­my­słu muzycz­ne­go pro­wa­dząc Zakład Artystyczno-Badawczy wyspe­cja­li­zo­wa­ny w bada­niach nad jako­ścią instru­men­tów muzycz­nych.

Od maja 2004 r. Wydział Reżyserii Dźwięku może prze­pro­wa­dzać prze­wo­dy dok­tor­skie w dys­cy­pli­nie — reży­se­ria dźwię­ku (daw­ne prze­wo­dy kwa­li­fi­ka­cyj­ne I st.), w wyni­ku któ­rych otrzy­mu­je się sto­pień dok­to­ra sztu­ki muzycz­nej.


W cią­gu 50 lat ist­nie­nia Wydziału Reżyserii Dźwięku nastą­pi­ło oczy­wi­ście wie­le zmian w obsa­dzie peda­go­gicz­nej, wła­dzach i pro­gra­mach naucza­nia. Zmieniła się nazwa Wydziału Reżyserii Muzycznej na Wydział Reżyserii Dźwięku (1978), nazwę Katedry Reżyserii Muzycznej zmie­nio­no na Katedrę Reżyserii Dźwięku (1990), ule­gła też zmia­nie nazwa Uczelni — Państwowa Wyższa Szkoła Muzyczna zosta­ła prze­mia­no­wa­na (1979) na Akademię Muzyczną im. Fryderyka Chopina (AMFC), a od roku 2008 uczel­nia nosi nazwę Uniwersytet Muzyczny Fryderyka Chopina (UMFC). Mianowany pierw­szym dzie­ka­nem prof. Janusz Urbański kie­ro­wał Wydziałem samo­dziel­nie przez 18 lat. W roku 1972 powo­ła­no po raz pierw­szy pro­dzie­ka­na, został nim prof. Jan Szmańda. W wyni­ku zmian poli­tycz­nych i spo­łecz­nych na począt­ku lat osiem­dzie­sią­tych wpro­wa­dzo­na zosta­ła zasa­da wybo­ru władz uczel­nia­nych przez spo­łecz­ność aka­de­mic­ką. Pierwszym dzie­ka­nem, któ­ry objął to sta­no­wi­sko w dro­dze demo­kra­tycz­nych wybo­rów był prof. Krzysztof Szlifirski. Załączona tabli­ca uka­zu­je kaden­cje kolej­nych dzie­ka­nów i pro­dzie­ka­nów w cią­gu ponad 50 lat ist­nie­nia Wydziału Reżyserii Dźwięku.


DZIEKANI I PRODZIEKANI WYDZIAŁU REŻYSERII DŹWIĘKU w latach 1954–2020
DZIEKAN
lata
PRODZIEKAN
lata
prof. Janusz Urbański 1954–1975 doc. Jan Szmańda 1972–1975
doc. Jan Szmańda 1975–1978 doc. Krzysztof Grabowski 1975–1978
doc. Andrzej Trybuła 1978–1981 doc. Krzysztof Grabowski 1978–1981
doc. Krzysztof Szlifirski 1981–1984 ad. Władysław Wygnański
doc. Nikodem Wołk-Łaniewski
1981–1983
1983–1984
doc. Krzysztof Szlifirski 1984–1985 doc. Nikodem Wołk-Łaniewski 1984–1985
doc. Marita Lipcówna 1985–1987 doc. Nikodem Wołk Łaniewski 1985–1987
prof. Marita Lipcówna 1987–1990 doc. dr Halina Ciołkosz-Łupinowa 1987–1990
prof. Krzysztof Szlifirski 1990–1993 prof. Nikodem Wołk-Łaniewski 1990–1993
prof. Krzysztof Szlifirski 1993–1996 ad. Andrzej Lupa 1993–1996
prof. Andrzej Lupa 1996–1999 prof. Krzysztof Szlifirski 1996–1999
prof. Krzysztof Szlifirski 1999–2002 prof. Andrzej Lupa
ad. Witold Osiński
1999–2000
2001–2002
prof. Krzysztof Szlifirski
prof. Andrzej Lupa
2002–2004
2004–2005
prof. Witold Osiński 2002–2005
prof. Witold Osiński 2005–2008 prof. Małgorzata Lewandowska 2005–2008
prof. Witold Osiński 2008–2012 prof. Małgorzata Lewandowska 2008–2012
prof. Małgorzata Lewandowska 2012–2016 prof. Witold Osiński 2012–2016
prof. Małgorzata Lewandowska 2016–2020 prof. Witold Osiński 2016–2020


Problemem, na któ­rym sku­pia­ła się szcze­gól­na uwa­ga władz Wydziału była sys­te­ma­tycz­na aktu­ali­za­cja pro­gra­mów naucza­nia. Rada Wydziału co kil­ka lat prze­pro­wa­dza­ła oce­nę obo­wią­zu­ją­ce­go pro­gra­mu i doko­ny­wa­ła mody­fi­ka­cji, wpro­wa­dza­jąc nowe przed­mio­ty, wyni­ka­ją­ce z potrzeb nowo­cze­sne­go warsz­ta­tu reali­za­cyj­ne­go i tren­dów świa­to­wych. Jednak pod­sta­wo­we zało­że­nia pro­gra­mo­we stwo­rzo­ne na począt­ku ist­nie­nia Wydziału były w zasa­dzie zacho­wy­wa­ne. Utrzymuje się mniej wię­cej ten sam podział i pro­por­cje przed­mio­tów głów­nych, spe­cja­li­stycz­nych (w tym tech­nicz­nych), muzycz­nych, i huma­ni­stycz­nych, choć musiał się zmie­nić ich zakres i tre­ści. Od lat duży nacisk sta­wia się na prak­tycz­ną stro­nę przed­mio­tów głów­nych i spe­cja­li­stycz­nych, stwa­rza­jąc jed­no­cze­śnie stu­den­tom więk­szą swo­bo­dę dzia­ła­nia, pozwa­la­ją­cą na lep­sze opa­no­wa­nie warsz­ta­tu, naukę samo­dziel­no­ści, moż­li­wość wypra­co­wa­nia wła­snych kon­cep­cji arty­stycz­nych.


Prof. Bohdan Jankowski
1912–1986
 

Twórcy Wydziału począt­ko­wo widzie­li moż­li­wość kształ­ce­nia w trzech spe­cjal­no­ściach fono­gra­ficz­nej, radio­wej i fil­mo­wej, póź­niej utwo­rzo­no spe­cjal­ność tele­wi­zyj­ną. Po okre­sie reform na począt­ku lat osiem­dzie­sią­tych wykry­sta­li­zo­wa­ły się, dwie spe­cjal­no­ści — reży­se­ria muzycz­na (z moż­li­wo­ścią spe­cja­li­za­cji w muzy­ce roz­ryw­ko­wej) i reży­se­ria dźwię­ku w fil­mie i tele­wi­zji. Ten podział ist­nie­je do dziś.

Pedagodzy Wydziału Reżyserii Dźwięku, wcho­dzi­li w skład naczel­nych władz AMFC, i tak pro­rek­to­ra­mi ds. nauki byli w latach: 1972–1975 prof. dr hab A. Rakowski, 1975–1978 prof. J. Urbański, 1978–1981 prof. J. Szmańda. Prof. dr hab. A. Rakowski w dwóch kaden­cjach (1981–1984 i 1984–1987) był wybra­ny na sta­no­wi­sko rek­to­ra AMiFC.

Na Wydziale Reżyserii Dźwięku, poza eta­to­wy­mi peda­go­ga­mi Wydziału, pro­wa­dzą wykła­dy peda­go­dzy róż­nych spe­cjal­no­ści z innych wydzia­łów, pra­cow­ni­cy nauko­wo-badaw­czy katedr i pra­cow­ni badaw­czych AMFC oraz peda­go­dzy z róż­nych uczel­ni — Uniwersytetu Warszawskiego i Politechniki Warszawskiej oraz PWSFTviT w Łodzi. Pracowali tu wybit­ni spe­cja­li­ści, reży­se­rzy teatral­ni, fil­mo­wi, radio­wi, ope­ra­to­rzy dźwię­ku o zna­nych nazwi­skach i zna­czą­cych osią­gnię­ciach arty­stycz­nych. Okresy ich współ­pra­cy z Wydziałem były róż­ne. Pozostawili ślad swo­jej oso­bo­wo­ści we wdzięcz­nej pamię­ci stu­den­tów i absol­wen­tów tego Wydziału. Wielu z nich ode­szło od nas na zawsze.

Do r. 2014 na Wydziale Reżyserii Dźwięku odby­ło stu­dia 470 osób, spo­śród nich dyplo­my uzy­ska­ło 392. Pracują oni w róż­nych insty­tu­cjach i fir­mach zaj­mu­ją­cych się nagra­nia­mi, na tere­nie całe­go kra­ju jak np. w Polskim Radiu i Telewizji Polskiej i innych tele­wi­zjach, wytwór­niach fil­mów, teatrach i in. Wielu z nich ma duże osią­gnię­cia arty­stycz­ne. Powstało też sze­reg pry­wat­nych firm zaj­mu­ją­cych się nagra­nia­mi muzycz­ny­mi lub post­pro­duk­cją fil­mo­wą, zało­żo­nych przez absol­wen­tów Wydziału.

Absolwenci Wydziału pra­cu­ją jako reży­se­rzy dźwię­ku w wie­lu kra­jach na całym świe­cie, m.in. w Australii, Austrii, Bułgarii, Finlandii, Francji, Hiszpanii, Holandii, Kanadzie, Meksyku, Niemczech, Norwegii, Szwajcarii, Szwecji, Stanach Zjednoczonych, na Węgrzech. Część absol­wen­tów zaj­mu­je się pra­cą nauko­wą, tak na tere­nie naszej Uczelni, jak i w innych uczel­niach w kra­ju i za gra­ni­cą.

W myśl poro­zu­mie­nia zawar­te­go 17 czerw­ca 1970 roku pomię­dzy Ministerstwem Kultury i Sztuki a Komitetem ds. Radia i Telewizji utwo­rzo­no przy Wydziale Reżyserii Dźwięku Zaoczne Wyższe Studium Realizacji Dźwięku, któ­re dzia­ła­ło w latach 1972–1977. Kierownikiem tego Studium został prof. A. Karużas. Na Studium przyj­mo­wa­ni byli czyn­ni reali­za­to­rzy dźwię­ku kie­ro­wa­ni przez Komitet ds. Radia i Telewizji. Studia trwa­ły 3 lata. Studenci otrzy­my­wa­li kom­pen­dium wie­dzy potrzeb­nej przy reali­za­cji nagrań, ze szcze­gól­nym uwzględ­nie­niem zagad­nień muzycz­nych i naj­now­szych tech­no­lo­gii. Dużo uwa­gi poświę­co­no roz­bu­dza­niu wraż­li­wo­ści este­tycz­no muzycz­nej i posze­rza­niu wie­dzy muzycz­nej. W latach 1975–1977 Studium opu­ści­ły trzy rocz­ni­ki absol­wen­tów.


ostatnia modyfikacja: 08/01/2018