KATEDRA NAUK HUMANISTYCZNYCH

Zarys histo­rii i działalności

Kate­dra Nauk Huma­ni­stycz­nych jako jed­nostka orga­ni­za­cyjna w struk­tu­rze Wydziału Kom­po­zy­cji, Dyry­gen­tury i Teo­rii Muzyki ma krótką histo­rię: w roku 2002 decy­zją Senatu Stu­dium Nauk Huma­ni­stycz­nych i Języ­ków Obcych zostało włą­czone do Wydziału I, prze­kształ­cone w Zakład, następ­nie w Kate­drę, a w roku 2004 Kate­dra włą­czona została do Insty­tutu Nauk o Muzyce.

Funk­cje, jakie speł­nia ta jed­nostka dydaktyczno-badawcza w sys­te­mie edu­ka­cji muzy­ków — kształ­ce­nie huma­ni­styczne i języ­kowe — nie są nowe. Od początku szkol­nic­twa arty­stycz­nego w Pol­sce pro­blem wypo­sa­że­nia absol­wen­tów w wie­dzę ogólną nie zni­kał bowiem z pola widze­nia tych, któ­rym przy­pa­dło w udziale pro­gra­mo­wa­nie edu­ka­cji kom­po­zy­to­rów czy dyry­gen­tów. Z tro­ską o moż­li­wie sze­ro­kie kształ­ce­nie — na miarę cza­sów — pod­cho­dził Józef Elsner, co potwier­dził jego uczeń, Fry­de­ryk Cho­pin, w kore­spon­den­cji: sześć godzin na tydzień stu­dio­wał u Bro­dziń­skiego, Bent­kow­skiego i innych — zali­czył tym samym kurs lite­ra­tury i histo­rii na pozio­mie uniwersyteckim.

Ele­menty pro­ble­ma­tyki ogól­no­hum­ni­stycz­nej obecne były w pro­gra­mie Insty­tutu Muzycz­nego War­szaw­skiego. Wśród wykła­da­nych przed­mio­tów zna­la­zła się este­tyka, któ­rej kurs połą­czony z histo­rią muzyki prze­cho­dzili słu­cha­cze po odby­ciu egza­minu z języka pol­skiego. Co do reali­za­cji este­tyki mamy skąpe infor­ma­cje. „Wykła­dać będę — pisał Adam Kra­siń­ski — este­tykę ogólna podług Lie­belta, este­tykę muzyki, roz­biory krytyczno-estetyczne”. Po kil­ku­let­niej prze­rwie w Insty­tu­cie otwarto „klasę histo­rii i este­tyki muzycz­nej”, którą w roku 1872 objął Bole­sław Wil­czyń­ski. Zatwier­dzony przez zarząd pro­gram kształ­ce­nia uwzględ­niał obok este­tyki ogól­nej i jej pod­sta­wo­wych kate­go­rii (piękno, war­tość) zarys dzie­jów innych dzie­dzin kul­tury (lite­ra­tury, pla­styki). Ze względu na zło­żo­ność pro­ble­ma­tyki zaję­cia odby­wały się na dwóch ostat­nich latach stu­diów. Brak pod­ręcz­ni­ków zmu­szał słu­cha­czy Insty­tutu do „noto­wa­nia z naj­wyż­szą ścisło­ścią” tre­ści wykła­dów. Do roku 1930 jedy­nym przed­mio­tem huma­ni­stycz­nym w pro­gra­mie Pań­stwo­wego Kon­ser­wa­to­rium War­szaw­skiego był kurs este­tyki łączo­nej z histo­rią muzyki, którą po Bole­sła­wie Wil­czyń­skim pro­wa­dził Hen­ryk Opień­ski (od roku 1919). Kon­cep­cja zmiany sys­temu edu­ka­cji muzy­ków, zapro­po­no­wana przez rek­tora, Karola Szy­ma­now­skiego, zakła­dała znaczne posze­rze­nie zakresu kształ­ce­nia huma­ni­stycz­nego, skoro uczel­nia miała wycho­wać arty­stów muzy­ków o otwar­tych hory­zon­tach inte­lek­tu­al­nych. Idei Szy­ma­now­skiego — wzbo­ga­ce­nia oferty kształ­ce­nia o zasad­ni­cze poję­cia z dzie­dziny filo­zo­fii i este­tyki po to, aby uka­zać wła­ściwe i przy­na­leżne muzyce „miej­sce w dzie­jach ducho­wego roz­woju ludz­ko­ści” — towa­rzy­szyła prak­tyczna jej reali­za­cja, czyli wpro­wa­dze­nie do Kon­ser­wa­to­rium dodat­ko­wego przed­miotu — filo­zo­fii (wykład powie­rzono ks. Hieronimowi Feichtowi).

Po dru­giej woj­nie świa­to­wej, gdy pol­skie szkol­nic­two muzyczne włą­czone zostało w sys­tem aka­de­micki, nale­żało roz­sze­rzyć pro­gram pro­ble­ma­tyki huma­ni­stycz­nej. Cele tego kształ­ce­nia zostały spre­cy­zo­wane jako:

  1. kon­ty­nu­acja i roz­sze­rze­nie wykształ­ce­nia ogólnego;
  2. posze­rze­nie hory­zon­tów myślo­wych, pozwa­la­ją­cych na świa­dome kształ­to­wa­nie poglądu na świat i sto­sunku do rze­czy­wi­sto­ści spo­łecz­nej, poli­tycz­nej, kulturowej;
  3. kształ­to­wa­nie dys­po­zy­cji nie­zbęd­nych w mię­dzy­ludz­kiej komunikacji.

Powi­kłane dzieje poli­tyczne cza­sów PRL znaj­do­wały odbi­cie w zmie­nia­ją­cych się pro­gra­mach kształ­ce­nia i wykła­da­nych tre­ściach. Nie omi­nęły stu­den­tów z lat 50. wykłady z marksizmu-leninizmu, a w następ­nych deka­dach — z eko­no­mii poli­tycz­nej czy poli­tyki kul­tu­ral­nej. Od lat 70. struk­tura kształ­ce­nia „społeczno-politycznego” została usta­bi­li­zo­wana odno­śnymi zarzą­dze­niami resortu kul­tury. Blok tzw. „nauk społeczno-politycznych” obej­mo­wał wów­czas zaję­cia nastę­pu­jące: pro­pe­deu­tyka nauk spo­łecz­nych, filo­zo­fia, pod­stawy nauk poli­tycz­nych, histo­ria i teo­ria kul­tury, okre­sowo ofertę edu­ka­cyjną wzbo­ga­cano o socjo­lo­gię kul­tury, socjo­lo­gię sztuki lub poli­tykę kul­tu­ralną i eko­no­mikę kul­tury. Okre­ślone zostały rów­nież ramy orga­ni­za­cyjne kształ­ce­nia: w roku 1975 powstał Mię­dzy­uczel­niany Insty­tut Nauk Społeczno-Politycznych przy PWST w War­sza­wie, który nad­zo­ro­wał uczel­niane Stu­dia Nauk Społeczno-Politycznych (do roku 1981). W okre­sie stanu wojen­nego powo­łano nową jed­nostkę — Insty­tut Nauk Społeczno-Politycznych w war­szaw­skiej ASP. Do początku lat 90. w Aka­de­mii Muzycz­nej im. Fry­de­ryka Cho­pina dzia­łało mię­dzy­wy­dzia­łowe Stu­dium Nauk Spo­łecz­nych, które wkrótce zmie­niło nazwę na Stu­dium Nauk Huma­ni­stycz­nych. Lek­to­rzy pro­wa­dzący języki obce w uczelni przez wiele lat byli pra­cow­ni­kami Wydziału I. W latach 90. powstała nie­za­leżna jed­nostka orga­ni­za­cyjna o cha­rak­te­rze mię­dzy­wy­dzia­ło­wym: Stu­dium Języ­ków Obcych. Nie ist­niało ono zbyt długo: zostało włą­czone do Stu­dium Nauk Huma­ni­stycz­nych i Języ­ków Obcych. Znaczne zróż­ni­co­wa­nie pro­gra­mowe kształ­ce­nia huma­ni­stycz­nego nastą­piło po roku 1991: przed­mioty huma­ni­styczne zna­la­zły się w gru­pie zajęć obie­ral­nych. Stu­dent zobo­wią­zany został do zali­cze­nia 180 godzin dowol­nych zajęć huma­ni­stycz­nych i 240 godzin jed­nego języka obcego (wcze­śniej obo­wią­zy­wały dwa języki obce). Ta zasada obo­wią­zuje do dzi­siaj. Obsada zajęć huma­ni­stycz­nych wyma­gała sku­pie­nia w uczelni kadry spe­cja­li­stów. Byli wśród peda­go­gów: filo­zo­fo­wie (Paweł Bey­lin, Hen­ryk Hinz, Janusz Skła­dow­ski), histo­rycy (Bożena Krzy­wo­błocka, Bog­dan Jagiełło, Jerzy Adam­ski, Bożena Fabiani), eko­no­mi­ści (Hanna Kawalla, Maria Sikor­ska), w tym także absol­wenci war­szaw­skiej uczelni muzycz­nej (Tade­usz Makla­kie­wicz, Mie­czy­sława Dem­ska, Blanka Łukom­ska, Jagna Dan­kow­ska, Bogu­sław Stro­bel). W miarę trwała była obsada lek­to­rów. Pra­wie przez pół wieku pra­co­wał tu jako lek­tor języka fran­cu­skiego Antoni Plat­kow. W 35-letnim okre­sie funk­cjo­no­wa­nia w struk­tu­rze uczelni odręb­nej jed­nostki huma­ni­stycz­nej pro­wa­dzili ją kolejno: Bożena Krzy­wo­błocka (1970−75), Lidia Kale­styń­ska (1975−78), Mie­czy­sława Dem­ska (1978−84), Bog­dan Jagiełło (1984−91), Jagna Dan­kow­ska (1991−2005), Mie­czy­sława Dem­ska (2005-). Kie­row­ni­kiem Stu­dium Języ­ków Obcych był okre­sowo dr Ryszard Pan­kie­wicz. Spe­cy­fika kształ­ce­nia muzycz­nego wyma­gała nie­kiedy przy­go­to­wa­nia odręb­nych pomocy dydak­tycz­nych. Wysiłki w tym zakre­sie podej­mo­wane były w róż­nych okre­sach. Na prze­ło­mie lat 70/80. minio­nego wieku powstało w naszej uczelni kilka tomów publi­ka­cji o cha­rak­te­rze dydak­tycz­nym. Należą do nich mate­riały do histo­rii kul­tury (oprac. M. Demska-Trębacz, B. Fabiani), do este­tyki (J. Dankowska), socjo­lo­gii sztuki (M. Demska-Trębacz). Czy­nione były rów­nież próby przy­go­to­wa­nia spe­cjal­nych skryp­tów do nauki języ­ków obcych (zre­ali­zo­wano skrypt do języka angiel­skiego i  niemieckiego).

Dzia­łal­ność badawcza

Kate­dra Nauk Huma­ni­stycz­nych oprócz dzia­łal­no­ści na polu dydak­tycz­nym pro­wa­dzi prace naukowo-badawcze zgod­nie ze swo­imi indy­wi­du­al­nymi zain­te­re­so­wa­niami, a także w ramach zespo­łów: filo­zo­fii i este­tyki muzycz­nej, antro­po­lo­gii muzyki i tańca, teo­rii i histo­rii kul­tury muzycz­nej, histo­rii sztuki. Wyniki badań upo­wszech­niane są w cyklicz­nej edy­cji zeszy­tów nauko­wych pn. W kręgu muzyki i myśli huma­ni­stycz­nej (11 zeszy­tów, red. M. Demska-Trębacz). Są rów­nież odrębne pozy­cje mono­gra­ficzne (filo­zo­ficzne, kul­tu­ro­znaw­cze) i mate­riały z orga­ni­zo­wa­nych przez kate­drę kon­fe­ren­cji nauko­wych. Ostat­nie publi­ka­cje to: Muzyka w obra­zach Jacka Mal­czew­skiego (red. naukowa Teresa Grzyb­kow­ska), War­szawa 2005; Dźwięk, świa­tło, obraz w sztuce pol­skiej XX wieku. Stu­dia i mate­riały (red. Teresa Grzyb­kow­ska), War­szawa 2008.

Zada­nia dydaktyczne

Pod­sta­wo­wym zada­niem kate­dry jest reali­za­cja pro­cesu dydak­tycz­nego, obej­mu­ją­cego przed­mioty huma­ni­styczne i języki obce (w for­mie wykła­dów i lek­to­ra­tów). Na więk­szo­ści kie­run­ków wybór przed­mio­tów huma­ni­stycz­nych (zakoń­czo­nych egza­mi­nem) zależy od stu­denta. Wśród przed­mio­tów fakul­ta­tyw­nych wykła­dane są: filo­zo­fia sta­ro­żytna i średnio­wieczna, filo­zo­fia nowo­żytna, filo­zo­fia XX wieku, este­tyka, histo­ria sztuki sta­ro­żyt­nej i średnio­wiecz­nej, histo­ria sztuki nowo­żyt­nej, sztuka XX wieku, histo­ria kul­tury. Są jed­nak kie­runki, na któ­rych pro­gram kształ­ce­nia huma­ni­stycz­nego prze­wi­duje zaję­cia obli­ga­to­ryjne. W przy­padku kie­runku „muzyka kościelna” obo­wiąz­kowe są: spo­łeczna nauka kościoła i teo­lo­gia zna­ków czasu, a na kie­runku reży­se­ria dźwięku — este­tyka.
Fakul­ta­tyw­ność została zacho­wana na nastę­pu­ją­cych kie­run­kach stu­diów licen­cjac­kich: instru­men­ta­listka (120 godz.), woka­li­styka (180 godz.) i edu­ka­cja muzyczna (60 godz.). Stu­denci dyry­gen­tury i kom­po­zy­cji mają do wyboru mię­dzy: filo­zo­fią sta­ro­żytną i średnio­wieczną a filo­zo­fią nowo­żytną (rok I, 60 godz.) oraz histo­rią sztuki antyku i średnio­wie­cza a histo­rią sztuki nowo­żyt­nej (rok II, 60 godz.). Kie­ru­nek teo­ria muzyki ma obo­wiąz­kową histo­rię kul­tury (rok I, 60 godz.) i wybrane zagad­nie­nia z filo­zo­fii (rok II, 60 godz.). Jeden kurs języka obcego stu­dent wybiera spo­śród lek­to­ra­tów: angiel­skiego, fran­cu­skiego, nie­miec­kiego, rosyj­skiego zakoń­czo­nych egza­mi­nem na pozio­mie B2 Euro­pej­skiego Sys­temu Opisu Kształ­ce­nia Języ­ko­wego Rady Europy. Na stu­diach licen­cjac­kich kurs języka obcego jest reali­zo­wany w sys­te­mie czte­ro­se­me­tral­nym (120 godz.) na kie­run­kach instru­men­ta­listka (Wydz. II i III) i edu­ka­cja muzyczna (Wydz. V), a sze­ścio­se­me­stral­nym (180 godz.) na kie­run­kach: woka­li­styka, reży­se­ria dźwięku, dyry­gen­tura, kom­po­zy­cja i teo­ria muzyki (Wydz. I, IV, VI). Stu­denci woka­li­styki i dyry­gen­tury mają dodat­kowo zaję­cia z języka wło­skiego w wymia­rze 180 godzin w sys­te­mie trzyletnim.

Pra­cow­nicy katedry

W KNH w War­sza­wie zatrud­nio­nych jest obec­nie 11 osób, w tym dwóch pro­fe­so­rów tytu­lar­nych, trzech dok­to­rów habi­li­to­wa­nych na sta­no­wi­sku pro­fe­sora nad­zwy­czaj­nego, dwóch dok­to­rów na sta­no­wi­sku adiunkta i czte­rech magi­strów. Współ­pra­cują z Kate­drą dwie osoby (dok­tor i magi­ster). Pod opieką mery­to­ryczną Kate­dry pozo­staje Zespół dydak­tyczny nauk huma­ni­stycz­nych i języ­ków obcych Wydziału Zamiej­sco­wego w Białymstoku.

Stali współ­pra­cow­nicy:

dr Ryszard Micha­lik
mgr Artur Tanikowski

Sekre­ta­riat Katedry:

mgr Ewa Bar­ci­szew­ska
pokój 300, tel. (0 22) 827 72 41 w. 248
e-mail: knh@chopin.edu.pl


ostatnia modyfikacja: 30/05/2011