Historia Katedry Dyrygentury

Przedmiot „dyrygowanie” pojawił się w Konserwatorium Muzycznym w Warszawie w 1919 roku, kiedy to na stanowisko nowego Dyrektora Ministerstwo Sztuki i Kultury mianowało Emila Młynarskiego (1 kwietnia 1919 roku). Opiekę nad klasą dyrygentury sprawował wówczas sam dyrektor Profesor Emil Młynarski, angażując jako swojego pomocnika znakomitego dyrygenta Artura Rodzińskiego. Do wybitnych studentów — dyrygentów tego okresu należeli m.in. Zbigniew Dymmek, Paweł Klecki, Feliks Rybicki, Kazimierz Wiłkomirski. Pod batutą obu pedagogów regularne próby odbywała stworzona ze studentów Konserwatorium Orkiestra Symfoniczna. W latach 1929–1932 przeprowadzono reformę szkolnictwa, której głównym inicjatorem był J. Miketta. Dokonano podziału szkół muzycznych na dwa szczeble: średni — wystarczający do pracy zawodowej oraz wyższy — kształcący wybitne jednostki (w tym kompozytorów i dyrygentów). Reforma ta przekształciła również Konserwatorium, które inaugurowało rok 1930 jako Szkoła Wyższa.

W styczniu 1932 roku ogłoszono nowy statut Państwowego Konserwatorium Muzycznego w Warszawie. W nowym statucie Wydział I to Wydział Teorii i Kompozycji. Powołano również Rady Wydziałów, które według założeń zajmowały się działalnością pedagogiczną oraz przeprowadzały w ramach swych kompetencji prace w zakresie programowym, pedagogicznym i personalnym. Wprowadzenie rady wydziałowej mogło niewątpliwie świadczyć o rozroście zakresu pracy uczelni, a tym samym większej liczbie nowych adeptów sztuki. Nad poprawnością działań rady wydziałowej czuwała Rada Naukowo-Artystyczna w której do 1939 zasiadał m.in. ówczesny profesor — dyrygent Walerian Bierdiajew. Rektorem Konserwatorium był wówczas Eugeniusz Morawski. To bardzo znaczący i ważny pod względem rozwoju okres dla naszej uczelni, a tym samym klasy dyrygentury. Z inicjatywy prof. Bierdiajewa — znakomitego artysty i pedagoga — powstają trzy orkiestry. Jedna z nich stworzona jest specjalnie dla dyrygentów. Wspaniałe warunki do kształcenia i znakomita kadra pedagogiczna daje polskiej dyrygenturze dużą ilość czynnych, znakomicie wykształconych dyrygentów, których nazwiska do dziś są znane. Niestety wojna 1939 roku spowodowała wiele zniszczeń m.in. wywieziono instrumenty, zdewastowano bibliotekę, zlikwidowano archiwa. Od 1941 roku w ramach Szkoły Muzycznej dla uczniów „Generalnej Guberni” odnawiały się poszczególne wydziały, a budynek Konserwatorium służył celom ruchu oporu (w zakamarkach budynku znajdował się np. skład broni). Pod kierunkiem Stanisława Kazuro istnieje w tym czasie i działało „tajne konserwatorium”. Wzmagania w ukryciu „muzyki polskiej” trwały mimo prawie doszczętnego zburzenia gmachu Konserwatorium (Powstanie Warszawskie). W kwietniu 1945 roku zaczęła się ciężka i ofiarna praca odbudowania zniszczonego gmachu Konserwatorium na Okólniku. Nadzór nad odbudową sprawował zasłużony działacz „muzycznego ruchu oporu” prof. Stanisław Kazuro. 17 września 1945 roku w odbudowanej uczelni zaczyna się rok akademicki.

Kolejne zmiany przyniósł rok 1946. 1 kwietnia 1946 r. Konserwatorium przekształcono w Państwową Wyższą Szkołę Muzyczną. W latach 1979–2008 Uczelnia nosiła nazwę Akademia Muzyczna im. Fryderyka Chopina, a w roku 2008 przemianowana została na Uniwersytet Muzyczny Fryderyka Chopina. Od tamtego czasu dyrygentura zostaje podporządkowana Wydziałowi I, który odtąd nazywany jest Wydziałem Kompozycji, Teorii i Dyrygentury. Wzrastająca liczba studentów, a także duże zróżnicowanie przedmiotów poszczególnych specjalności przekształca strukturę organizacyjną uczelni. Od 1 października 1953 roku powstaje nowa, sześciowydziałowa organizacja, gdzie dyrygentura funkcjonuje jako Wydział III, nazwany Wydziałem Dyrygentury z sekcjami: a) dyrygentury symfoniczno-operowej, b) dyrygentury instrumentalno-wokalnej. Pedagogami zatrudnionymi w sekcji „B” byli m.in.: Faustyn Kulczycki (1947−1953), Stanisław Nawrot (od 1948 roku), Tadeusz Wilczak (od 1950 roku), Stefan Śledziński (od 1951 roku). Podział na dużą ilość wydziałów (ze względu chociażby na małą ilość studentów) uznano za niesłuszny. Kolejna zmiana struktury następuje 1 października 1957 roku. Dyrygentura powraca do Wydziału I nazwanego Wydziałem Kompozycji, Teorii i Dyrygentury. W tym okresie Dyrygentura może poszczycić się znakomitą kadrą pedagogiczną, do której należeli wysokiej klasy dyrygenci tacy jak: Walerian Bierdiajew, Witold Rowicki, Stanisław Wisłocki, Bohdan Wodiczko.

Pierwszy października 1957 roku wprowadził inną bardzo korzystną zmianę. Powstała podstawowa jednostka organizacyjna pracy naukowej i dydaktycznej Szkoły Wyższej — Katedra. Pierwszym kierownikiem Katedry Dyrygentury był docent Stanisław Wisłocki. Jedną z pierwszych inicjatyw Katedry Dyrygentury było gromadzenie materiałów i tworzenie biografii trzech największych polskich dyrygentów: Emila Młynarskiego, Grzegorza Fitelberga i Waleriana Bierdiajewa. Kolejnym wyzwaniem dla Katedry było zorganizowanie orkiestry zawodowej dla potrzeb studentów dyrygentury III i IV roku. Brak takiej orkiestry w dużym stopniu utrudniał prawidłowe kształcenie adeptów sztuki dyrygenckiej. Ostatecznie w roku akademickim 1956/57 postulat w tej sprawie został zrealizowany. Dla potrzeb dyrygentów powstała zawodowa orkiestra, regularnie odbywająca próby jeden dzień w tygodniu. Taki stan rzeczy utrzymuje się aż do czasu, kiedy Dziekanem Wydziału został prof. Stanisław Prószyński. Z powodu braku funduszy na cele kształcenia zawieszono pracę orkiestry zawodowej. Kolejna data ponownego założenia orkiestry zawodowej wiąże się z kadencją Dziekana Wydziału Kompozycji, Dyrygentury i Teorii Muzyki — prof. Stanisława Moryto. To dzięki jego postulatom orkiestra zawodowa dla dyrygentów ponowiła swoją działalność. Było to w roku 2002 i trwa do chwili obecnej. Studenci mają możliwość pracy z orkiestrą dwa razy w roku akademickim.

W 1964 roku w porozumieniu z Głównym Zarządem Politycznym Wojska Polskiego przy Katedrze Dyrygentury powstaje nowa sekcja „B”, nazwana Sekcją Dyrygentury Orkiestr Dętych. Pierwszym kierownikiem sekcji był Józef Pawłowski. Sekcja Dyrygentury Orkiestr Dętych zamyka swoją działalność ostatecznie w 2001 roku.

Kierownicy Katedry:

Stanisław Wisłocki — (1958−1968), (1972−1998)
Bogusław Madey — (1969−1971), (1999−2002)
Ryszard Dudek — (2002−2006)
Tomasz Bugaj — od 2006 roku do chwili obecnej

Pedagodzy zatrudnieni od 1919 roku do chwili obecnej:

Emil Młynarski — (1919−1922)
Henryk Melcer-Szczawiński — (1922−1927)
Grzegorz Fitelberg — (1927−1931)
Artur Rodziński — zaangażowany do prowadzenia klasy dyrygentury przez Emila Młynarskiego (materiał źródłowy nie podaje konkretnych dat)
Walerian Bierdiajew — (1931−1939), (1953−1956)
Witold Rowicki — (1952−1954)
Bohdan Wodiczko — (1956−1978)
Stanisław Wisłocki — (1955−1998)
Henryk Czyż — (1980−1995)
Bogusław Madey — (1960−2004)
Ryszard Dudek — (1964−2009)
Szymon Kawalla — od 1986 roku do chwili obecnej
Antoni Wit — od 1998 roku do chwili obecnej
Tomasz Bugaj — od 2003 roku do chwili obecnej
Marek Pijarowski — od 2005 roku do chwili obecnej

ad. dr Monika Wolińska